Lager kiezen en vervangen: het juiste type, de aanduiding lezen en de montage

Een lager bestellen lijkt eenvoudig tot u voor de machine staat met een vuile ring in uw hand waar de aanduiding half van af is. Welk type zat erin? Past een gewoon kogellager, of hoorde daar iets zwaarders? En hoe krijgt u het nieuwe lager op de as zonder het meteen te beschadigen? In deze gids lopen we de vier vragen langs die bij elke lagervervanging terugkomen: welk type, welke maat, welke uitvoering, en hoe u het monteert.

Begin bij de belasting, niet bij de maat

De maat volgt vanzelf uit de as. Wat u eerst moet weten, is welke kant de kracht op staat. Er zijn er twee: radiaal is haaks op de as - het gewicht van een riemschijf, de trek van een ketting - en axiaal is in de lengterichting van de as, zoals de druk op een vijzel of het gewicht op een verticale as. De meeste lagerposities krijgen allebei, in wisselende verhoudingen.

Zit u ertussenin, ga dan uit van wat er in zat. Een machinebouwer heeft die keuze ooit gemaakt met de belasting, het toerental en de levensduur erbij; een gelijkwaardige vervanger is bijna altijd het juiste antwoord.

De aanduiding lezen: 6205, 22213, UCP210

Op de ring staat een code die het type, de reeks en de boring vastlegt. De laatste twee cijfers zijn de sleutel: vanaf 04 zijn ze maal vijf de boring in millimeters. Een 6205 hoort dus bij een as van 25 mm, een 6210 bij 50 mm. Voor 04 gelden vaste waarden (00 = 10 mm, 01 = 12 mm, 02 = 15 mm, 03 = 17 mm). Het cijfer daarvoor geeft de reeks en daarmee de buitenmaat en de draagkracht: bij dezelfde as is een 6305 zwaarder gebouwd dan een 6205.

De letters achter het nummer gaan over de afscherming en zijn belangrijker dan ze lijken:

• Open (geen toevoeging) - geen afscherming; te gebruiken waar het lager door de machine zelf gesmeerd en beschermd wordt.
• ZZ - metalen stofkappen aan beide zijden. Lopen licht, verdragen een hoger toerental, maar houden vocht niet tegen.
• 2RS - rubberen afdichting aan beide zijden. Sluit beter af tegen water en vuil, ten koste van iets meer wrijving. In een stoffige of natte omgeving is dit de keuze.
• K in het type - conische boring. Zo'n lager gaat niet rechtstreeks op de as maar op een klembus; daarover verderop meer.

Is de aanduiding onleesbaar geworden, meet dan drie dingen op: de boring, de buitendiameter en de breedte, in millimeters. Met die drie maten en het type is een lager vrijwel altijd te herleiden. Meet aan het oude lager, niet aan de as: een ingelopen as geeft een verkeerde maat.

Los lager, insert of compleet lagerblok?

Voor een as die in een machinehuis loopt, koopt u het lager los. Maar draagt u een as buiten een huis - een transportband, een ventilator, een landbouwwerktuig - dan werkt u met een lagerblok: een gietijzeren huis met een insertlager erin, dat u als geheel op een frame schroeft. De bolle buitenring van de insert draait in het bolle zittingsvlak van het huis, zodat het blok een uitlijnfout opvangt.

De letter zegt hoe het huis eruitziet: P is een staand blok, F een vierkante flens, FL een ovale flens met twee gaten, T een spanblok voor een band of ketting, C een cilindrisch huis dat in een buis valt. Het getal is de boring: een UCP210 hoort bij een as van 50 mm.

Is het lager versleten maar het huis nog goed, vervang dan alleen de insert. Dat is meestal goedkoper en u hoeft de bevestiging niet los te maken - schuif de insert uit het huis, de nieuwe erin, klaar. Vervangt u wel het hele blok, meet dan ook de hartafstand van de bevestigingsgaten na; die verschilt per fabrikant.

Blijft nog het verschil tussen UC en UK, en dat is het verschil waar de meeste bestellingen op misgaan. Een UC-insert heeft een gladde boring en klemt met twee stelschroeven op de as. Een UK-insert heeft een conische boring en gaat op een klembus, wat beter centreert bij hogere toerentallen - maar dan heeft u drie extra onderdelen nodig.

Klembus, borgmoer en borgring: bestel ze als set

Elk lager met een conische boring - een UK-insert, of een lager met een K in het type - wordt met een klembus op de as gezet. Dat is een gespleten conische huls die u over de gladde as schuift en waarop het lager wordt vastgetrokken. Dat aantrekken doet de borgmoer, en die wordt op zijn beurt geborgd met een borgring: een platte ring met een binnentand die in de gleuf valt en buitentanden waarvan u er een in een groef van de moer omzet.

Drie dingen om te onthouden:

• Klembus, borgmoer en borgring zijn per asmaat op elkaar afgestemd. Het nummer van de moer en de ring loopt gelijk op: bij een KM8 hoort een MB8.
• De asdiameter is kleiner dan de boring van het lager. Een klembus voor een lager met een boring van 40 mm past op een as van 35 mm. Dit is de meest gemaakte bestelfout - geef daarom altijd zowel het lagertype als de gemeten asdiameter door.
• Gebruik een borgring eenmalig. Een tand die al een keer om is geweest is verzwakt en kan bij trilling afbreken; reken bij een revisie dus een nieuwe ring mee.

Draai een borgmoer nooit vast zonder borgring. Een draaiende as trilt, en trillingen draaien een onbeveiligde moer na verloop van tijd los - meestal precies wanneer het slecht uitkomt.

Monteren zonder het lager te beschadigen

De meeste lagers die vroeg stukgaan, zijn bij de montage al beschadigd. De regel is eenvoudig: voer de montagekracht nooit door de kogels of rollen heen. Slaat u het lager op de as met een hamer op de buitenring, dan gaat de kracht via de kogels naar de binnenring en drukt hij putjes in de loopbanen. Het lager voelt daarna nog gewoon aan, maar het is al verloren.

• Op de as (persing op de binnenring): druk of tik uitsluitend op de binnenring, met een montagehuls die precies op die ring past.
• In het huis (persing op de buitenring): druk uitsluitend op de buitenring.
• Warm monteren gaat schoner dan persen: de binnenring zet uit en glijdt op de as. Gebruik een lagerverwarmer of een oliebad, en blijf onder de maximumtemperatuur die de fabrikant opgeeft - te heet gemaakt staal verliest zijn hardheid. Nooit met een open vlam.
• Schoon werken. Een korrel vuil tussen de loopbaan en de kogel doet hetzelfde als een montagefout. Haal het lager pas uit de verpakking als u het gaat monteren.
• Was de conserveringsolie er niet af bij een afgeschermd lager: dat is de smering waar het op moet draaien.
• Controleer as en huis voordat u begint. Een ingelopen as of een uitgesleten huiszitting laat het nieuwe lager meedraaien, en dan bent u er over een paar weken opnieuw mee bezig.

Legt u het lager axiaal vast met een snapring, gebruik dan een snapringtang en geen schroevendraaier: een opgerekte ring houdt geen last meer. Sluit een lagerblok in een vuile of natte omgeving af met beschermkappen - gesloten voor een asuiteinde, open voor een as die doorloopt.

Kapotte lagers en wat ze u vertellen

Hoe een lager eruitziet als u het eruit haalt, zegt bijna altijd waaraan het gestorven is. Doet u alleen het lager en niet de oorzaak, dan gaat de volgende dezelfde kant op.

Het juiste lager erbij zoeken

Ons volledige lagerprogramma vindt u onder Lagers & lagertechniek; het merk waar wij dat mee invullen is Nachi. Online staat een deel van wat er leverbaar is - het programma is groter dan wat wij hier tonen.

Staat uw type er niet bij, of komt u er met de maten niet uit? Geef ons de aanduiding van het oude lager door, of - als die onleesbaar is - de boring, de buitendiameter, de breedte en het machinetype. Wij zoeken het bijpassende lager en het montagemateriaal erbij. Vraag een offerte aan of neem contact op.